Hurafeden Özgürlüğe Giden Zor Yol

İnsanın korku karşısında aldığı ilk refleks, anlamın kırıldığı yerde yeni bir anlam icat etmektir. Bu icat çoğu kez hurafenin doğumudur. Karanlıkta duyulan çıtırtının ardında bir varlık vehmetmek gibi, belirsizlik karşısında aklın elini bırakıp hayalin eline sarılır insan. Korku, bir gölgenin üzerine düşen başka bir gölgedir. Zihin onu kovalamaya başladığında, gerçeklik bu kovalamacanın tozuna karışır. Hurafe, bu tozun içinde şekil alır. Görünmeyeni görünür, bilinmeyeni bilinir kılma çabasıdır. Fakat bu çaba, insanın ruhsal kırılganlığını suistimal eden bir düzene kolayca malzeme olur. Korkunun biçimlendirdiği inanç, özgür aklın ışığını törpüleyerek, sultanın karanlık tahtına hizmet eden bir araca dönüşür. Korkunun en kolay yönlendirildiği yer, inançtır. İnanç, güven arayışının en yumuşak dokusudur.


Hurafe, zihnin kendi kendine kurduğu bir sığınaktır. Zamanla bu sığınak, efendilerini doğurur. Korku, kalabalıklarda yankılandıkça sistemleşir. Sistemleşen korku ise teolojik otoritenin elinde bir araç olur. Din, aklın eşliğinde yaşandığında insanı yüceltir. Korkunun gölgesinde tutulduğunda, itaati kutsallaştıran bir zincire dönüşür. İtaatin övülmesi, sorgulamanın günah sayılmasıdır. Böylece insanın iç sesi susturulur, düşüncenin kanatları kırılır. Akıl, kendi alanından kovulduğunda yerini mucizelere duyulan açlık doldurur. Bu açlık, yönetenin elinde bir silah hâline gelir. Halkın zihni, görünmez emirlerle şekillenir. Bir dua, bir kehanet, bir sembol üzerinden inşa edilen itaat kültürü, zamanla ruhun esaretine dönüşür. İnanç, artık kalbin dili olmaktan çıkar, korkunun diline teslim olur.


Korkunun örgütlediği ruhsal yapının içinde, özgürlük bir tehlike gibi görülür. Düşünen insan, hurafenin sisini dağıtır. Soran insan, itaati sarsar. Monarşik düzenin en çok korktuğu da budur. Düşünmenin bulaşıcı olması. Bu yüzden hurafe, aslında bir siyasal stratejidir. Halk, bilinmezliğin gölgesinde tutuldukça yönetim kolaylaşır. Korku, yasaların en sessiz bekçisidir. Bir toplumun huzuru, düşüncenin yankılandığı bir özgürlükte mümkündür. Fikir, devletin güvenliğidir. Özgür düşünce, kör bağlılıktan daha sağlam bir bağ kurar insanla yurdu arasında. Korkuyla beslenen itaat geçicidir, anlayışla temellenen özgürlük kalıcıdır.


Huzur, aklın dinle çatışmadığı, inancın da akıldan korkmadığı yerde doğar. İnanç alanı, özgür düşünceden yalıtıldığında kutsallık yozlaşır. Sorgulamadan kalan her inanç, zamanla korkunun suretini taşır. İnanç, özgürlüğün derinlikteki kardeşidir. Aklın rehberliğinden kopmayan bir inanç, insanı köle yapmaz. Tam tersine, kendi vicdanının hâkimi kılar. Devletin güvenliği de bu bilinçle mümkündür. Korkuya dayalı itaat, kısa vadeli bir huzur sağlar. özgür düşünceye dayalı saygı ise kalıcı bir barışın temeli olur. Fikir ve söz özgürlüğü, toplumsal bir nefes gibidir. O nefes kesildiğinde, hurafe yeniden doğar. Aklın sessizliğinde korku yeniden hüküm sürer.


İnsan, kendi kurduğu zincirin halkası olur, fark etmeden.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

İki Menzil Arasında Bir Hafıza Yolculuğu

Bursa’nın ağırbaşlı, vakur ve Osmanlı’dan tevarüs eden sükûnetli gecelerinden birinde, ruhumun bir yarısını ulu çınarların gölgesinde bırakıp diğer yarısını Karadeniz’in hırçın ama bir o kadar da sığınılacak liman andıran kucağına, memleketime, Trabzon’a doğru yola çıkarken, zamanın üzerimde kurduğu baskıyı hissediyordum. Ramazan’ın kapı eşiğindeydik. Henüz mahyalar asılmamış, minarelerden davetkâr nida yükselmemişti ki, babaannemin vefat haberiyle sarsıldım. Dernekpazarı’nın dik yamaçlarına yaslanmış Akköse köyü, bir çınarını daha toprağa çağırmıştı. Bizim coğrafyamızda ölüm, köklere dönüşün, aslına rücu etmenin en somut, en yakıcı tecellisidir. Yol, insanın kendi iç dünyasında, hatıralarında ve büyük İslam tasavvurunda yaptığı bir kazı çalışmasıdır. Bursa’dan Trabzon’a uzanan uzun yol, benim için hayat ile memat arasındaki ince çizginin, geçmişten bugüne anılarımın, belki sırata gelmeden önce onun dünyevi bir provası gibiydi. Ramazan’ın bereketli iklimi Bursa’nın sokaklarına sinm...
Devamı

Kendi İçine Hicret Eden Okur

Bir şehre girerken tabelalara değil de, o şehrin sokaklarında yankılanan seslerin kökenine bakmaya başladığınızda asıl seyahat başlar. Çantamda sadece bir defter, bir kalem ve zihnimin dehlizlerinde saklı duran kadim merak duygusuyla yola çıktım. Bu kez menzilim coğrafi bir koordinat, bir enlem ya da boylam hattı üzerindeki bir nokta değildi. Dilin kılcal damarlarında, kelimelerin tozlu ama bir o kadar da parıltılı dehlizlerinde yürümeye niyet ettim. Anladım ki, dilini derinlemesine okuyan insan, aslında kendi zihnini ve bağlı olduğu medeniyetin köklerini okumaya başlıyor. Sabahın erken saatlerinde, henüz güneş ufuk çizgisinde turuncu bir yara gibi açılmadan önce, İnegöl Çarşısında bir sahaf dükkanının önünde buldum kendimi. Ahşap kapının gıcırtısı, sanki yüzyılların tozunu üzerimden silkelemem gerektiğini hatırlatan bir ses gibiydi. İçerisi eski kâğıt kokusuyla doluydu. O koku, yaşanmışlıkların, hayallerin ve kaybolmuş zamanların ruhuma sinen bir buhuruydu. Masanın üzerine bırakılmış ...
Devamı

Kendimi Kaybettiğim Yirmi Kubbe

Bir sabah vaktiydi, rüzgâr dar sokaklardan çekilip giderken, ben kendimi yirmi kubbeli devasa sessizliğin avlusunda buldum. Kapı taşları insan ayak izinden oyulmuş, eşikler yüzyıllık bir yorgunluğu sırtlanmış. İçeri adım atar atmaz üzerime çöken nemli, tatlı koku… Tarihin nefesi diyorlar buna, ama ben biliyorum, o daha çok secdeye kapanmış alınların buhranı. Caminin üç kapısından birinden geçtim, hangisi olduğu mühim değil. Çünkü insan hakikate hangi kapıdan girerse girsin, sonunda aynı şadırvanın kenarında diz çöküyor. Somuncu Baba bu kapılardan çıkmış. O’nun elinden çıkan sadaka somunları bu taşlara sürtünmüş. İşçilerin yorgun avuçlarına ekmek verirken belki de farkında değildi ki bir gün birileri bu öyküyü anlatacak. Derler ki bir gün Hızır’ı tanımış, kolundan yakalamış. “Sen Hızır’sın, saklanma,” demiş. Ve ona bir şart koşmuş: Her gün buraya geleceksin. Hızır da kabul etmiş ama kendi şartını söylemiş: “Hangi vakit geleceğimi bilmeyeceksiniz.” Şimdi vav harfinin önünde her vakit ...
Devamı