Hakikatin Sönmeyen Kandili

Hayatı kavrayışımız, yasanın ne olduğu sorusunun ikircikli gölgesi altında mütemadiyen seyreder. Ruhumuzun derinliklerinde, kaosa karşı bir sığınak ararken, yasanın ya doğanın zorunluluğundan kaynaklanan sarsılmaz bir matematik olduğunu ya da sadece insanın fani kararlarından sızan kırılgan bir iğreti düzen olduğunu anlarız. Eylemlerimiz, bir an kozmik bir akışın parçası diğer an ise toplumsal bir pazarlığın ürünü olarak görülür. Bu ikili görüş bizi korkunun prangası ile bilgeliğin kanatları arasında asılı bırakır.


İnsan zihni, sonsuz gerçekliği kavramakta kusurlu bir prizmadır. Bilgi eksikliği, tabiatın ezeli ve ebedi zorunluluğunu, bir yasa koyucunun keyfi buyruğu olarak algılama yanılsamasına düşer. Oysa Tanrı iradesi ve anlama yeteneği aynı şeydir. Yasanın koyucusu olarak tahayyül ettiğimiz kudretli figür, aslında kendi bilgisizliğimizin gökyüzüne yansıyan ürkütücü bir yansımasıdır. Görmeyi reddettiğimiz, kavrayamadığımız her zorunluluk dışarıdan gelen bir ceza tehdidine dönüşür. Yasa koyucu olarak algılanan adil, öfkeli, bağışlayıcı gibi tüm insani sıfatlar hakikatte O’nun tabiatının ve mükemmelliğinin sonsuz ve değiştirilemez zorunluluğuna yabancıdır. Zihnin sınırlılığı evrensel gerçeği ferdi bir yasa olarak temellük etmenin acizliğidir.


Yasanın amacı, itaat eden ruhları kurtuluşa taşımaksa, bu, bir ödül vaadi ya da ceza dehşetiyle başarılamaz. Korkudan doğan itaat ahlakın en alçak biçimidir, bir kölelik zinciridir. Bu zincir, vicdanın derinliklerine işlediğinde en üstün mutluluğumuzun ne kadar uzağında kaldığımızı gösterir. Mutluluk, ceza korkusu olmadan saf Tanrı bilgisi ve sevgisinden doğan manevi bir ihtişamdır.


İhtişamın kaynağı basittir. Hayatın kaynağını anlama yeteneği ve bilgeliğin kendisidir. Akıl, maddi hiçbir törene, hiçbir tarihi inanca ihtiyaç duymaz. Tabii tanrısal yasa evrenseldir. Her insanın zihninde kendi Tabii Işığı ile parlayan sönmeyen bir kandildir. İnsan ruhu bu ışıkla aydınlandığında yasanın bir buyruk olmadığını, aksine bilginin ve sevginin kendisi olduğunu keşfeder. Bu keşif, eylemin motivasyonunu tamamen değiştirir. Artık iyi, zorunlulukla ve kendiliğinden kaynayan bir erdemdir. Bu haliyle, yasanın kendisi en yüce ödüldür. Bilgisizliğin katmanlarıysa, yasanın en acımasız ve bağışlanamaz cezasını kendi içinde mütemadiyen taşır.


Bazı ruhlar hakikati dolaysız ve saf biçimde algılamak ayrıcalığına sahipti. Onların algısı yaratılmış seslerin, imgelerin veya mesellerin bulanıklığından uzaktı. Onlar, söz ve görüntü bariyeri olmaksızın Tanrı’nın doğrudan ağzı oldular. Oysa diğerleri bilgi düzeylerinin sınırlılığı nedeniyle bu saf algıyı dahi buyruklar veya yasalar olarak aktarmak zorunda kaldılar. Bu durum insanî alımlama kabiliyetinin bir sınırıdır.


Özgürlük, zorunluluğa gönüllü rıza göstermekte bulunur. Yaşamın amacı korkuyu bilgelikle alt eylemektir. Tabii ışık yeterlidir. Bu ruhun kendi anlama yeteneği içinde kozmik düzenin meşruiyetini temellük etmesidir. İnsan, erdemi kendi aklının gerekliliğiyle kabul ettiğinde yasanın kölesi olmaktan çıkar ve bilinen zorunluluğun hür katılımcısı haline gelir. Gerçekte ahlak budur. Dindarlık, bu anlama yeteneğinin sonsuz sevgisi içinde erimek ve artık bir kurala uyma derdi taşımamaktır.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

İki Menzil Arasında Bir Hafıza Yolculuğu

Bursa’nın ağırbaşlı, vakur ve Osmanlı’dan tevarüs eden sükûnetli gecelerinden birinde, ruhumun bir yarısını ulu çınarların gölgesinde bırakıp diğer yarısını Karadeniz’in hırçın ama bir o kadar da sığınılacak liman andıran kucağına, memleketime, Trabzon’a doğru yola çıkarken, zamanın üzerimde kurduğu baskıyı hissediyordum. Ramazan’ın kapı eşiğindeydik. Henüz mahyalar asılmamış, minarelerden davetkâr nida yükselmemişti ki, babaannemin vefat haberiyle sarsıldım. Dernekpazarı’nın dik yamaçlarına yaslanmış Akköse köyü, bir çınarını daha toprağa çağırmıştı. Bizim coğrafyamızda ölüm, köklere dönüşün, aslına rücu etmenin en somut, en yakıcı tecellisidir. Yol, insanın kendi iç dünyasında, hatıralarında ve büyük İslam tasavvurunda yaptığı bir kazı çalışmasıdır. Bursa’dan Trabzon’a uzanan uzun yol, benim için hayat ile memat arasındaki ince çizginin, geçmişten bugüne anılarımın, belki sırata gelmeden önce onun dünyevi bir provası gibiydi. Ramazan’ın bereketli iklimi Bursa’nın sokaklarına sinm...
Devamı

Kendi İçine Hicret Eden Okur

Bir şehre girerken tabelalara değil de, o şehrin sokaklarında yankılanan seslerin kökenine bakmaya başladığınızda asıl seyahat başlar. Çantamda sadece bir defter, bir kalem ve zihnimin dehlizlerinde saklı duran kadim merak duygusuyla yola çıktım. Bu kez menzilim coğrafi bir koordinat, bir enlem ya da boylam hattı üzerindeki bir nokta değildi. Dilin kılcal damarlarında, kelimelerin tozlu ama bir o kadar da parıltılı dehlizlerinde yürümeye niyet ettim. Anladım ki, dilini derinlemesine okuyan insan, aslında kendi zihnini ve bağlı olduğu medeniyetin köklerini okumaya başlıyor. Sabahın erken saatlerinde, henüz güneş ufuk çizgisinde turuncu bir yara gibi açılmadan önce, İnegöl Çarşısında bir sahaf dükkanının önünde buldum kendimi. Ahşap kapının gıcırtısı, sanki yüzyılların tozunu üzerimden silkelemem gerektiğini hatırlatan bir ses gibiydi. İçerisi eski kâğıt kokusuyla doluydu. O koku, yaşanmışlıkların, hayallerin ve kaybolmuş zamanların ruhuma sinen bir buhuruydu. Masanın üzerine bırakılmış ...
Devamı

Kendimi Kaybettiğim Yirmi Kubbe

Bir sabah vaktiydi, rüzgâr dar sokaklardan çekilip giderken, ben kendimi yirmi kubbeli devasa sessizliğin avlusunda buldum. Kapı taşları insan ayak izinden oyulmuş, eşikler yüzyıllık bir yorgunluğu sırtlanmış. İçeri adım atar atmaz üzerime çöken nemli, tatlı koku… Tarihin nefesi diyorlar buna, ama ben biliyorum, o daha çok secdeye kapanmış alınların buhranı. Caminin üç kapısından birinden geçtim, hangisi olduğu mühim değil. Çünkü insan hakikate hangi kapıdan girerse girsin, sonunda aynı şadırvanın kenarında diz çöküyor. Somuncu Baba bu kapılardan çıkmış. O’nun elinden çıkan sadaka somunları bu taşlara sürtünmüş. İşçilerin yorgun avuçlarına ekmek verirken belki de farkında değildi ki bir gün birileri bu öyküyü anlatacak. Derler ki bir gün Hızır’ı tanımış, kolundan yakalamış. “Sen Hızır’sın, saklanma,” demiş. Ve ona bir şart koşmuş: Her gün buraya geleceksin. Hızır da kabul etmiş ama kendi şartını söylemiş: “Hangi vakit geleceğimi bilmeyeceksiniz.” Şimdi vav harfinin önünde her vakit ...
Devamı