Yasanın Sessiz Denge Noktası

İnsanın kendine yönelttiği en eski soru, yaşamanın hangi ölçüyle değer kazanacağıdır. Bu ölçü, bazen bir kent meydanında yankılanan adalet çağrısı olur, bazen de bir akşamüstü penceresinden sızan sessiz bir ışık gibi içe düşer.
İnsan, kendi içindeki karmaşayı düzenlemeden hiçbir düzenin hükmünü kuramaz. Bu yüzden iyi yaşam arayışı, topluluğun kaderine yazılmış bir uğraştır. Bir şehir, adaletin nabzını yasanın ritminde duyabildiği kadar ayakta kalır. Bir insan erdemle eylemini dengeleyebildiği kadar iç huzuruna kavuşur. Her ikisinin ortak paydası, ölçülülüğün, yani orta yolun erdeminde saklıdır. Ne tutkuların ateşine tamamen teslim olmak ne de aklın soğuk duvarlarına sığınmak insana yaraşır. Aradaki bu ince çizgi, insanı hem birey hem yurttaş kılar.


Yasa, ortak aklın görünmeyen dokusudur. İnsanlar onu yazarken aslında kendilerini yeniden kurarlar.
Yasa, insan doğasının taşkınlığını terbiye eden, ölçüsüzlüğe sınır çeken bir aynadır. Bu aynada görülen bilincin kendisidir. Akıl, ölçüyü ararken yasaya ihtiyaç duyar. Yasa varlığını aklın sürekliliğine borçludur. Bu karşılıklı ilişki, bir toplumun hem etik hem politik yapısını biçimlendirir. Eğer yasa, aklın rehberliğinde doğarsa, o toplumda tiranlık kök salamaz.


Yasa, ortak iyiyi gözetir. Yasanın özü buyken, insanın görevi, ona onun anlamını özümsemektir. Yasa, insanın erdemle sınanma alanıdır.


Eğitim, bu sınavın başladığı yerdir. İnsan, doğduğu anda sadece bir potansiyeldir. Eğitim bu potansiyeli biçimlendiren, ona yön veren iç mimaridir. Bir şehirde eğitim kamusal bilincin sürekliliğini belirler. Çünkü eğitilmemiş yurttaş, yasayı anlayamaz. Yasayı anlamayan, adaleti taşıyamaz. Eğitim, karakterin inşasında kullanılan en eski yapı taşıdır. Usta bir mimar gibi, ruhun taşlarını yontar, fazlalıkları atar, dengeyi kurar. Böylece insan, kendisini aşmanın yollarını öğrenir.


Öğrenmek, bir tür kendini tanıma biçimidir. Bir eylem olarak düşünmenin en zarif formudur. Bu nedenle eğitim, her gün yeniden yaşanır. Pazarda bir tartışmada, evde bir çocuğun sorusunda, ya da sokakta bir yabancının yüzündeki tebessümde.


Kültür bu eğitimden doğan sessiz bir bilinçtir. Kültür, yasayla düzenlenmeyen ama yasa kadar bağlayıcı olan bir görgüdür. O, ortak yaşamın duygusal hafızasıdır. Yasayı soğuk bir ilke olmaktan çıkarır, ona bir ruh kazandırır. Bir toplum, kültürünü kaybettiğinde yasalar da işlevini yitirir.


Yasa, anlamını kültürün ortak sezgisinden alır. Kültürün kökleri, insanın eyleminde ve sözünde gizlidir. Bir toplumun sesi, onun kültürel sürekliliğinde yankılanır. Bir insanın sesi kendi içindeki yasayı bulduğunda berraklaşır.


İyi yaşam, tüm bu katmanların buluştuğu yerdedir. Ölçü, yasa, eğitim ve kültür; hepsi aynı hakikatin farklı yüzleridir. İnsan, bu dört yüzü birleştirdiğinde hem bireysel hem kamusal bir dengeye ulaşır. O denge, bir taşın terazide tam ortada durduğu an gibidir: ne yukarıda ne aşağıda, yalnızca yerinde. İşte o an, insanın ereğiyle varlığı birleşir. Bu birleşme, ne soyut bir hedef ne de uzak bir ütopyadır. Aksine, her günün içinde gizli bir arayıştır. Sabahın ilk ışığında başlar, günün son sessizliğinde yeniden doğar.


İnsan, ölçüsünü bulduğu sürece hem yaşamını hem dünyasını anlamlı kılar.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

İki Menzil Arasında Bir Hafıza Yolculuğu

Bursa’nın ağırbaşlı, vakur ve Osmanlı’dan tevarüs eden sükûnetli gecelerinden birinde, ruhumun bir yarısını ulu çınarların gölgesinde bırakıp diğer yarısını Karadeniz’in hırçın ama bir o kadar da sığınılacak liman andıran kucağına, memleketime, Trabzon’a doğru yola çıkarken, zamanın üzerimde kurduğu baskıyı hissediyordum. Ramazan’ın kapı eşiğindeydik. Henüz mahyalar asılmamış, minarelerden davetkâr nida yükselmemişti ki, babaannemin vefat haberiyle sarsıldım. Dernekpazarı’nın dik yamaçlarına yaslanmış Akköse köyü, bir çınarını daha toprağa çağırmıştı. Bizim coğrafyamızda ölüm, köklere dönüşün, aslına rücu etmenin en somut, en yakıcı tecellisidir. Yol, insanın kendi iç dünyasında, hatıralarında ve büyük İslam tasavvurunda yaptığı bir kazı çalışmasıdır. Bursa’dan Trabzon’a uzanan uzun yol, benim için hayat ile memat arasındaki ince çizginin, geçmişten bugüne anılarımın, belki sırata gelmeden önce onun dünyevi bir provası gibiydi. Ramazan’ın bereketli iklimi Bursa’nın sokaklarına sinm...
Devamı

Kendi İçine Hicret Eden Okur

Bir şehre girerken tabelalara değil de, o şehrin sokaklarında yankılanan seslerin kökenine bakmaya başladığınızda asıl seyahat başlar. Çantamda sadece bir defter, bir kalem ve zihnimin dehlizlerinde saklı duran kadim merak duygusuyla yola çıktım. Bu kez menzilim coğrafi bir koordinat, bir enlem ya da boylam hattı üzerindeki bir nokta değildi. Dilin kılcal damarlarında, kelimelerin tozlu ama bir o kadar da parıltılı dehlizlerinde yürümeye niyet ettim. Anladım ki, dilini derinlemesine okuyan insan, aslında kendi zihnini ve bağlı olduğu medeniyetin köklerini okumaya başlıyor. Sabahın erken saatlerinde, henüz güneş ufuk çizgisinde turuncu bir yara gibi açılmadan önce, İnegöl Çarşısında bir sahaf dükkanının önünde buldum kendimi. Ahşap kapının gıcırtısı, sanki yüzyılların tozunu üzerimden silkelemem gerektiğini hatırlatan bir ses gibiydi. İçerisi eski kâğıt kokusuyla doluydu. O koku, yaşanmışlıkların, hayallerin ve kaybolmuş zamanların ruhuma sinen bir buhuruydu. Masanın üzerine bırakılmış ...
Devamı

Kendimi Kaybettiğim Yirmi Kubbe

Bir sabah vaktiydi, rüzgâr dar sokaklardan çekilip giderken, ben kendimi yirmi kubbeli devasa sessizliğin avlusunda buldum. Kapı taşları insan ayak izinden oyulmuş, eşikler yüzyıllık bir yorgunluğu sırtlanmış. İçeri adım atar atmaz üzerime çöken nemli, tatlı koku… Tarihin nefesi diyorlar buna, ama ben biliyorum, o daha çok secdeye kapanmış alınların buhranı. Caminin üç kapısından birinden geçtim, hangisi olduğu mühim değil. Çünkü insan hakikate hangi kapıdan girerse girsin, sonunda aynı şadırvanın kenarında diz çöküyor. Somuncu Baba bu kapılardan çıkmış. O’nun elinden çıkan sadaka somunları bu taşlara sürtünmüş. İşçilerin yorgun avuçlarına ekmek verirken belki de farkında değildi ki bir gün birileri bu öyküyü anlatacak. Derler ki bir gün Hızır’ı tanımış, kolundan yakalamış. “Sen Hızır’sın, saklanma,” demiş. Ve ona bir şart koşmuş: Her gün buraya geleceksin. Hızır da kabul etmiş ama kendi şartını söylemiş: “Hangi vakit geleceğimi bilmeyeceksiniz.” Şimdi vav harfinin önünde her vakit ...
Devamı