Egemenliğin Zümrüt Kasesi: Erdem, Akıl ve Egemenliğin Tenzili

Her devlet, kuruluş sırrını sakinlerinin kalbine işlenmiş olan adalet arayışında gizler. Bu arayış, egemenlik denilen, gücün yakıcı Zümrüt Kase’sinin kime tevdi edileceği sorusunda düğümlenir. Bir yanda, nesillerdir süregelen servetin ya da kanın ayrıcalıklı mırıltıları varken, öte yanda devletin ruhuna hizmet etme kapasitesini gösteren Liyakat’in, çelikten seslenişi yükselir.


Egemenliği salt doğuma veya birikmiş altına dayandıran her iddia, devletin temel amacını ıskalama tehlikesi taşır. Zira devlet, basit bir hayat ortaklığı olmayıp, en iyi hayatın peşinde koşan bir erdem okuludur. Tıpkı bir enstrümanın, onu en iyi icra edecek sanatkâra ait olması gerektiği gibi, yönetimin dizginleri de, ortak iyiyi en keskin akılla ve en sağlam karakterle kucaklayacak olana emanet edilmelidir. Liyakat, bu bağlamda, siyasal erdemin damgasını taşıyan, devletin manevi ahengi için atılmış ilk ve en cesur adımdır.


Liyakatli bir yönetici seçmek, Kase’yi sağlama almak için yeterli olmaz. Zira insan, her ne kadar akıl ile donatılmış olsa da, kalbinde tutku denilen, köpüren, vahşi denizi taşır. Hırsın ateşi, arzunun kuytu gölgeleri, en bilge liderin yargı sandalyelerine bile sızabilir. Yargıcı, ne kadar dürüst olursa olsun, kendi yarasına merhem olamaz, kendi tutkusuna karşı hakemlik yapamaz. Bu yüzden Yasa devreye girer. Yasa, tek bir nefese, tek bir iradeye ait bir fısıltı olmayıp, soğukkanlılığın ve genelliğin kalkanıdır. Yasa, tutkudan arınmış akıldır. Gök kubbede asılı duran, ne öfkeye ne de iltimasa boyun eğen orta yolun ta kendisidir.


Yasanın hükümranlığı, eşit ve hür vatandaşların oluşturduğu her siyasal birlik için kuralın doğal buyruğudur. Bu birlik, Eşitlik prensibini temel alır. Eşitler arasında adil olan, yönetme ve yönetilme yükümlülüğünün sırayla, bir nöbet değişimi gibi paylaşılmasıdır. Yönetimin tek bir elde toplanması, doğanın eşit pay ilkesine vurulmuş bir darbedir. Tıpkı büyük bir su kütlesinin küçük birikintiden daha az kirlenmesi gibi, yasanın belirleyemediği tekil durumlar söz konusu olduğunda, nihai kararın liyakat temelli çoğunluğa devredilmesi, daha az yozlaşma riskini beraberinde getirir. Çoğunluk, tek bir bireyin görme gücünden çok daha fazla göze ve tek bir elin kavrayışından çok daha fazla yeteneğe sahiptir.


Her kuralın, hatta doğanın en kesin ilkelerinin bile, İstisna kapısını araladığı anlar vardır. Ya devlet, erdemin zirvesine ulaşmış, tüm diğer vatandaşların toplam erdemini aşan, adeta insanlar arasında tanrı gibi duran bir şahsiyet çıkarırsa? Bu varlık, artık devlatin bir parçası olarak sayılamaz. O, kendi başına bir bütündür. Böylesi bir İstisnai Erdem karşısında yasanın sessiz kalması ve sırayla yönetme ilkesinin askıya alınması, adil olanın ta kendisidir. Ona itaat etmek ve mutlak yetkiyi devretmek, yalnızca saygıdan doğan bir zorunluluktur.


Politik egemenliğin meşru kaynağı, temelde Yasanın Aklından doğar. Bu akıl, yozlaşma riskini en aza indirmek için yetkisini liyakatli ve rasyonel bir çoğunluğa tenzil eder. Zorunluluk anlarında, kendisini aşan nadir ve kusursuz Doğal Kral karşısında, hükümranlığını sessizce teslim etme erdemini gösterir. Egemenliğin Zümrüt Kasesi, bu üç denge arasında, her zaman devletin en yüksek amacı olan erdemli hayatı aramaya devam eder.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

İki Menzil Arasında Bir Hafıza Yolculuğu

Bursa’nın ağırbaşlı, vakur ve Osmanlı’dan tevarüs eden sükûnetli gecelerinden birinde, ruhumun bir yarısını ulu çınarların gölgesinde bırakıp diğer yarısını Karadeniz’in hırçın ama bir o kadar da sığınılacak liman andıran kucağına, memleketime, Trabzon’a doğru yola çıkarken, zamanın üzerimde kurduğu baskıyı hissediyordum. Ramazan’ın kapı eşiğindeydik. Henüz mahyalar asılmamış, minarelerden davetkâr nida yükselmemişti ki, babaannemin vefat haberiyle sarsıldım. Dernekpazarı’nın dik yamaçlarına yaslanmış Akköse köyü, bir çınarını daha toprağa çağırmıştı. Bizim coğrafyamızda ölüm, köklere dönüşün, aslına rücu etmenin en somut, en yakıcı tecellisidir. Yol, insanın kendi iç dünyasında, hatıralarında ve büyük İslam tasavvurunda yaptığı bir kazı çalışmasıdır. Bursa’dan Trabzon’a uzanan uzun yol, benim için hayat ile memat arasındaki ince çizginin, geçmişten bugüne anılarımın, belki sırata gelmeden önce onun dünyevi bir provası gibiydi. Ramazan’ın bereketli iklimi Bursa’nın sokaklarına sinm...
Devamı

Kendi İçine Hicret Eden Okur

Bir şehre girerken tabelalara değil de, o şehrin sokaklarında yankılanan seslerin kökenine bakmaya başladığınızda asıl seyahat başlar. Çantamda sadece bir defter, bir kalem ve zihnimin dehlizlerinde saklı duran kadim merak duygusuyla yola çıktım. Bu kez menzilim coğrafi bir koordinat, bir enlem ya da boylam hattı üzerindeki bir nokta değildi. Dilin kılcal damarlarında, kelimelerin tozlu ama bir o kadar da parıltılı dehlizlerinde yürümeye niyet ettim. Anladım ki, dilini derinlemesine okuyan insan, aslında kendi zihnini ve bağlı olduğu medeniyetin köklerini okumaya başlıyor. Sabahın erken saatlerinde, henüz güneş ufuk çizgisinde turuncu bir yara gibi açılmadan önce, İnegöl Çarşısında bir sahaf dükkanının önünde buldum kendimi. Ahşap kapının gıcırtısı, sanki yüzyılların tozunu üzerimden silkelemem gerektiğini hatırlatan bir ses gibiydi. İçerisi eski kâğıt kokusuyla doluydu. O koku, yaşanmışlıkların, hayallerin ve kaybolmuş zamanların ruhuma sinen bir buhuruydu. Masanın üzerine bırakılmış ...
Devamı

Kendimi Kaybettiğim Yirmi Kubbe

Bir sabah vaktiydi, rüzgâr dar sokaklardan çekilip giderken, ben kendimi yirmi kubbeli devasa sessizliğin avlusunda buldum. Kapı taşları insan ayak izinden oyulmuş, eşikler yüzyıllık bir yorgunluğu sırtlanmış. İçeri adım atar atmaz üzerime çöken nemli, tatlı koku… Tarihin nefesi diyorlar buna, ama ben biliyorum, o daha çok secdeye kapanmış alınların buhranı. Caminin üç kapısından birinden geçtim, hangisi olduğu mühim değil. Çünkü insan hakikate hangi kapıdan girerse girsin, sonunda aynı şadırvanın kenarında diz çöküyor. Somuncu Baba bu kapılardan çıkmış. O’nun elinden çıkan sadaka somunları bu taşlara sürtünmüş. İşçilerin yorgun avuçlarına ekmek verirken belki de farkında değildi ki bir gün birileri bu öyküyü anlatacak. Derler ki bir gün Hızır’ı tanımış, kolundan yakalamış. “Sen Hızır’sın, saklanma,” demiş. Ve ona bir şart koşmuş: Her gün buraya geleceksin. Hızır da kabul etmiş ama kendi şartını söylemiş: “Hangi vakit geleceğimi bilmeyeceksiniz.” Şimdi vav harfinin önünde her vakit ...
Devamı